Hành xử với danh hiệu di sản thế giới

 (TuanVietNam) – Việc Thủ tướng Chính phủ vừa ra quyết định xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt (đợt 1) đối với 10 di tích, danh lam thắng cảnh trên cả nước là một động thái cần thiết. Hy vọng đây là sự chủ động “thông báo” với thế giới chúng ta sẵn sàng bảo tồn, phát triển vốn di sản quý giá mà mình có, song song với việc đem các địa danh, di sản ấy trở thành ứng cử cho những danh hiệu đáng giá của UNESCO
Chuẩn bị kỹ trước khi đề nghị… cấp bằng

Một đất nước có những địa danh, di sản, loại hình văn hóa được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, Di sản thiên nhiên thế giới, Khu dự trữ sinh quyển thế giới, Công viên địa chất hay Ký ức thế giới… thì ý nghĩa của nó là sự tác động hai chiều: Đó là cơ hội vàng cho việc quảng bá danh tiếng đất nước và đi kèm theo là trách nhiệm, nghĩa vụ trong việc tôn tạo, phát huy giá trị của di sản, để chúng luôn xứng đáng là tài sản quý cho toàn nhân loại. 

 

Di tích Hoàng thành Thăng Long (Ảnh: Tuổi Trẻ)

 

 

Bên cạnh những danh hiệu đã được công nhận, nay Việt Nam đang có nhiều địa danh, di sản trong quá trình đề cử hoặc chuẩn bị đề cử lên UNESCO. Như một ứng viên tham dự các cuộc thi quan trọng, khi đã gửi hồ sơ đi thì ai cũng mong mình sẽ trúng tuyển. 

Với việc đi “thi” để “lấy bằng” của UNESCO cũng vậy, ta chỉ “trúng tuyển” khi thể hiện được cái “Tôi” của mình, cho thấy mình là ứng viên xuất sắc, có tính độc nhất, đã có quá trình chuẩn bị kỹ càng và thể hiện được cam kết có thể phát triển, khai thác giá trị “thương hiệu” của di sản đã được đóng dấu xác nhận để đóng góp cho cộng đồng.

Danh hiệu là cần thiết nhưng không có nghĩa là nhất thiết phải vội vã có bằng được nếu chúng ta chưa thực sự sẵn sàng, chưa hiểu rõ “nguồn vốn” mà mình nắm trong tay và phát triển nó như thế nào.

Trong khi VN đang đệ trình hồ sơ của nhiều địa danh và di sản lên UNESCO để chờ được công nhận thì việc nắm rõ các tiêu chí hay “chuẩn” chung của thế giới để được công nhận, hay nói cách khác là hiểu rõ mình và nắm được yêu cầu của người, là việc cần lưu ý để hồ sơ không bị… trả về. 

Hiện nay chúng ta đang dồn nhiều tâm sức để di tích quốc gia đặc biệt Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội (thuộc quận Ba Đình, Hà Nội) trở thành Di sản văn hóa thế giới, nhất là khi 1000 năm Thăng Long đã cận kề. Tuy nhiên, UNESCO đã khuyến cáo, nếu quy mô Nhà Quốc hội sắp xây dựng bên khu vực này quá lớn, kiểu dáng kiến trúc không phù hợp với cảnh quan xung quanh, thì khu di tích trung tâm Hoàng thành ở sát cạnh bên sẽ ít cơ hội để sở hữu danh hiệu di sản văn hóa thế giới danh giá cho thủ đô Hà Nội. 

 

 

Lễ hội Gióng và Bia Văn Miếu

 

 

Trong danh sách mà TP Hà Nội đem đề cử lên UNESCO cho danh hiệu Ký ức thế giới hiện có lễ hội Gióng (hay Hội Phù Đổng) và Bia Văn Miếu. Một điều cần được quan tâm ở đây là chúng ta đã thực sự hiểu và có sự quan tâm xứng đáng đến các di sản này hay chưa, trong đó góc độ phổ biến giá trị và ý nghĩa thực sự của chúng đến người dân. 

Thực tế đã diễn ra, tại lễ hội Gióng vốn được mở rộng quy mô từ đời vua Lý Thái Tổ vẫn còn tồn tại những lộn xộn như phần đông các lễ hội vẫn diễn ra ồ ạt trên đất nước ta gặp phải, đôi khi chưa có sự “tôn thờ” xứng đáng với ý nghĩa vốn có, cùng với việc truyền tải những thông điệp quý từ xa xưa. Bia Văn Miếu trong khu Văn Miếu – Quốc Từ Giám nhiều lúc trở thành chỗ dựa cho sự mê tín khi người ta đòi phải sờ đầu rùa bằng được thay vì quan tâm đến những gì ý nghĩa từ văn bia hay gốc gác lịch sử của nó. 

Nếu sớm đây, những địa danh, di sản này được công nhận thì cùng với nhiều di sản khác, chúng ta vẫn còn rất nhiều việc phải làm để bật lên được cái “hồn” của di sản, những giá trị của nó trong hiện tại và tương lai để không chỉ tổ chức xét duyệt được chứng thực mà người dân trong và ngoài nước đến với di sản trong tâm thế trân trọng. 

Ứng xử văn hóa với di sản văn hóa

Trong “kho tàng” thiên nhiên và văn hóa của mình, VN còn rất nhiều di sản, địa danh quý giá có thể đem “trình làng” với thế giới. Đó là sự tự hào và ý thức về gia trị vốn có cần thiết. Và cũng trong hệ thống công nhận danh hiệu của UNESCO, có nhiều danh mục để chúng ta có thể đem những vốn quý của mình ra đề cử.

Tuy nhiên, có những địa phương, chính vì chưa hiểu rõ chính mình, thay vì bảo tồn, phát huy giá trị đích thực vốn có thì lại chỉ tôn vinh cái vỏ ồn ào, xô bồ hoặc có thái độ “làm ngơ” với di sản, di tích. Thế nên mới có hiện tượng nhiều địa danh lịch sử, nhiều lễ hội, địa danh văn hóa bị bỏ mặc hoặc có được tôn tạo thì lại thành ra “làm mới” chứ không phải phải “bảo tồn”, “giả cũ” chứ không phải “giữ cổ”.  

 

Hầu đồng gắn với Đạo Mẫu là một di sản sống của văn hóa Việt – vấn đề là chúng ta hành xử với nó thế nào? (Ảnh: B.D)

 

 

Ví dụ về chuyện “có của” những không biết phát huy là việc khi 8 khu dự trữ sinh quyển được UNESCO công nhân thì đó là do công của Ủy ban Quốc gia con người và Sinh quyển VN khi đã đề cử lên chứ không phải do các địa phương tổ chức nghiên cứu và đề xuất. Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản cũng cho rằng VN có quá nhiều vùng xứng đáng được đề cử vào danh sách “Công viên địa chất thế giới” (trong kế hoạch công nhận 500 công viên địa chất toàn cầu trong 20 năm của UNESCO) vậy mà ta mới đề cử cho cao nguyên đá Đồng Văn của tỉnh Hà Giang và mấy năm nay vẫn chưa thành hiện thực.

Một ví dụ tiêu biểu khác là Viện Văn hóa nghệ thuật VN đề nghị đưa hầu đồng trong tín ngưỡng thờ Mẫu của VN vào danh sách đề cử Di sản văn hóa phi vật thể, đúng dịp Liên hoan diễn xướng hầu đồng lần đầu tiên được tổ chức trong một lễ hội gây nhiều tranh cãi về chuyện “làm mới” của nó – lễ hội Đền Lảnh Giang (Duy Tiên, Hà Nam). 

Với GS. TS Ngô Đức Thịnh, ông cho rằng hầu đồng là một di sản quý không chỉ về mặt tâm linh, có sự gắn kết với lịch sử mà còn về các khía cạnh như văn hóa, âm nhạc, rồi cả vũ đạo, mỹ thuật, kiến trúc, lễ hội dân gian, nghệ thuật trình diễn. Nhưng mặt khác, chuyên gia về hầu đồng và đạo Mẫu này vẫn nêu ý kiến rằng chúng ta “không nên đua thành tích” khi còn bao nhiêu biến tướng xô bồ xung quanh việc hầu đồng trong thế giới hiện đại.

“Tôi thấy bây giờ hình như có “hội chứng công nhận di sản”, công nhận được thì tốt thôi, nhưng quan trọng là mình nhìn nhận nghiên cứu và bảo tồn di sản như thế nào, để nó giữ được giá trị, vẻ đẹp và có ý nghĩa như thế nào với cộng đồng, chứ không phải công nhận rồi để đấy. Chưa kể với hầu đồng, trong khi trong nước còn chưa có được tiếng nói đồng thuận, mang ra thế giới rất dễ gây tranh cãi. Tôi không cho rằng việc quốc tế công nhận hay không là mục đích, mà mục đích của chúng ta là phải nhận chân, bảo vệ và quản lý tốt di sản mình đang có”, GS Ngô Đức Thịnh phát biểu trên Thể thao & Văn hóa (7/8).

Khi chúng ta đang liên tiếp nhận được những tin vui khi các địa danh, di sản văn hóa và thiên nhiên của mình được được “cấp bằng” giá trị trên toàn thế giới (như việc mộc bản triều Nguyễn ở Huế vừa trở thành di sản “Ký ức thế giới”, Cù Lao Chàm (Quảng Nam) và Mũi Cà Mau trở thành Khu dự trữ sinh quyển thế giới…) thì việc các địa danh, di sản đang được đưa ra đề cử khác sẽ tiếp tục được vinh danh là mong đợi của mỗi người dân VN.

Nhưng chắc chắn rằng, một sự chờ đợi lớn lao không kém vẫn sẽ là chúng ta nhận diện được rõ bản thân mình để hành xử có văn hóa với những di sản văn hóa, xứng đáng với giá trị thực sự mà mình đang có và đang… lỡ đánh mất. 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: