Từ xe kéo đến xe xích-lô

Vào đầu thế kỷ thứ 21 nầy, bất cứ người du khách nào đến Hà-Nội hay Sàigon lần đầu tiên đều bị ấn tượng bởi sự lưu thông dầy đặt trong trung tâm thành phố.

Thật là một cảnh tượng khó quên khi nhìn diễn cảnh những chiếc xe Honda, xe đạp qua lại không ngừng như những vạt sóng biển, bên cạnh những chiếc xe xích-lô và xe hơi. Trong hoàng cảnh này, khó mà tưởng tượng được vai trò đóng góp lớn lao của chiếc xe kéo – nay đã vào dĩ vãng – và kẻ nối nghiệp của nó là chiếc xe xích-lô trong sự văn minh hóa của nước Việt Nam.

Người ta thường cho rằng xe kéo đã ra mắt chào đời vào đầu kỷ nguyên Minh Trị của Nhật bổn, năm 1868 : khi những người lớn tuổi được người làm kéo đi như thế trong lúc cần di chuyển. Từ đó, dưới cái tên Rickshaw hay Rickish, nó trở thành một phương tiện lưu thông mà người thực dân Anh ở Hồng Kông rất thích và nó từ từ lan tràn khắp Đông Nam Á tới tận Ấn-Độ và vùng biển Ấn-Độ-Dương.

Ở Đông Dương, vài chiếc xe kéo được xuất hiện lần đầu tiên tại Hà-Nội năm 1883 do Ông Toàn Quyền Đệ Nhất Bonnal đã cho phép đem từ bên Nhật qua. Gần 15 năm sau Sài Gòn mới biết tới loại xe kéo nầy, ở đây phương tiện di chuyển duy nhất là chiếc xe ngựa kéo mà người Pháp gọi là Malabar hay Boîte d’allumettes.

Vào năm 1884, một nhà thầu Pháp cho chế tạo khoảng 50 chiếc xe kéo cho cả miền Bắc. Từ đó chiếc xe kéo đã từ từ trở thành một bộ mặt quen thuộc trong thành phố Hà-Nội. Nó xuất hiện một năm sau chiếc xe hơi Âu Châu đầu tiên và một năm trước xe tramway kéo bằng ngựa. Liền sau đó, một nhân viên thuế vụ từ miền Nam tới đã nghĩ ra thành lập một hảng cho thuê xe kéo. Theo trí nhớ của các người xưa thì chuyện đó là một thành công rực rở : dù mướn giờ hay mướn ngày, cũng phải giữ chổ trước một ngày nếu muốn được chở đi.

Ngay cả sau Đệ Nhất Thế Chiến cũng chỉ có khoãng 30 chiếc xe kéo công cộng trong cả thành phố Hà-Nội. Chỉ có vài nhân viên Pháp và quan lớn của Hà-Nội mới có đủ phương tiện mua riêng một chiếc xe kéo. Đa số người Hà-Nội chỉ biết đi bộ -nghĩa là đi chân không- là phương tiện di chuyển tiện nhất. Lúc đó chiếc xe kéo được kéo bởi một người «cu-li» và đôi khi được thêm hai người khác đẩy. Nếu là quan lớn thì thường có người trẻ đi kế bên người phu kéo, tay cầm ống thuốc lào hoặc một khay trầu nếu người ngồi trên xe là phụ nữ.
Chiếc xe kéo đầu tiên có bánh xe bằng sắt, cho nên chạy không được yên lắm. Dù vậy phương tiện nầy biểu hiệu cho sự giàu có và uy quyền của chủ xe. Lúc nào cảnh người phu kéo ông chủ ngồi trên xe đi qua cũng gây ra sự hiếu kỳ cho đám đông. Vào thời đó, tất cả những gì do Tây đem tới đều được dân chúng cho là văn minh. Những cô thiếu nữ Hà-Nội không dám ngồi trên xe kéo vì sợ miệng đời chê là Me Tây, có nghĩa là lấy chồng Tây. Với sự tiến bộ, sau đó bánh xe bằng xắt được thay thế bằng bánh xe cao-su đặc, tiện nghi hơn cho người ngồi trên xe. Chỉ lúc bấy giờ những cô thiếu nữ Hà-Nội mới dám xài xe kéo với bánh xe bằng sắt, còn loại tân tiến với bánh xe bằng cao-su thì dành riêng cho người Việt lấy Tây. Và những xe kéo lỗi thời với bánh xe sắt đã từ từ bị đẩy ra vùng ngoại ô Hà-Nội. Ngay cả những xe kéo với bánh cao-su cũng chia ra làm hai loại, loại bình thường và loại của nhà hành OMIC. Loại nầy có chổ ngồi bằng aluminium trắng bóng và có nệm lò xo cũng được bọc vải trắng, dĩ nhiên đi xe loại nầy thì mắc tiền hơn là đi xe loại thường.

Nhiều năm sau Đệ Nhất Thế Chiến, mọi người đều ngạc nhiên khi thấy chiếc xe đạp –nhập từ Saint Etienne- lần đầu tiên trong trung tâm thành phố : Cái dụng cụ gì kỳ quá ? Không có ngưạ kéo cũng không cần cu-li đẩy ! Chỉ cần đạp vài cái là nó chạy một cách yên lặng không mệt nhọc. Có người lanh trí đã nghĩ ra cách gắn nó vào phía sau của chiếc xe kéo, thế là chiếc xe xích-lô đã ra đời : việc nầy không làm cho chiếc xe kéo biến liền, nhưng xe xích-lô đã nối nghiệp xe kéo, đóng vai trò quan trọng trong sự có mặt của văn minh.

Tượng trưng cho một nền văn minh ngoại nhập, chiếc xe kéo cũng như kẻ nối nghiệp của nó là là xe xích-lô đều là sản phẩm của một xã hội dựa trên sự phân biệt chủng tộc và giai cấp. Cả hai loại xe đều tồn tại tới năm 1945, năm mà chánh phủ cách mạng miền Bắc cấm bỏ lối vận chuyển nầy vì coi đó là hình thức người bóc lột người của dân thuộc địa. Sau bao năm khói lửa, chiếc xe xích-lô xuất hiện trở lại trên thị trường nhưng nó đã bị chiếc xe hơi chiếm đi cái hình ảnh tiến bộ mà nó đã có lúc trước.

Trong dòng người và xe máy hối hả hàng ngày trong khu phố cổ Hà Nội, hình ảnh những đoàn xe xích lô chở khách du lịch lững thững dọc theo các con phố nghề và thương mại sầm uất làm nên một nét văn hoá riêng độc đáo của thành phố sắp 1.000 năm tuổi.

Được du nhập vào Việt Nam từ năm 1939, xích lô đã trở thành một trong những phương tiện đi lại rất quen thuộc của người Hà Nội xưa. Những người Hà Nội xa xứ thường hoài niệm về tiếng loong coong của xích lô, cùng với leng keng của tàu điện, tiếng rao của những người bán hàng rong và hương vị đậm đà của bánh cuốn Thanh Trì, bánh tôm Hồ Tây.

Rẻ, tiện lợi, thân thiện và thoải mái, ngày nay, xích lô thường được các du khách quốc tế chọn làm phương tiện di chuyển khi đến thăm Hà Nội. Muốn đi thăm phố cổ với những dãy phố hẹp và ngắn, đôi chỗ còn không có vỉa hè, có lẽ không có phương tiện nào tiện lợi như xích lô. Khách cảm thấy hết sức thoải mái như ngồi trên một chiếc ghế salon và được thoả sức ngắm nhìn những phố nghề, khu chợ sầm uất của “Hà Nội ba sáu phố phường”.

Với đặc điểm hết sức gọn nhẹ, xích lô có thể đưa du khách luồn sâu khám phá từng con ngõ nhỏ, tránh những chỗ tắc đường. Khách hoàn toàn có thể yêu cầu dừng xe tại bất cứ nơi nào họ muốn để tản bộ, ngắm cảnh, chụp ảnh và mua sắm.

Đi xích lô còn có một cái lợi nữa là những người lái xích lô còn biết rất rõ những nơi có thể đến thăm, những cửa hàng mua sắm và những cửa hàng ăn uống bình dân, giá cả phải chăng. Nhiều người biết chút ít ngoại ngữ và có kinh nghiệm để có thể giải thích bằng “tay, chân” mọi thắc mắc của khách. Do vậy, nếu bạn không có người hướng dẫn, hãy gọi một chiếc xích lô và có thể bắt đầu chuyến du lịch vòng quanh thành phố.
Anh Nguyễn Văn Quý, nhân viên công ty dịch vụ du lịch Sans Souci, cho biết vào mùa cao điểm du lịch (từ tháng 10 năm trước đến tháng 3 năm sau), hàng ngày anh chở 3-4 chuyến khách đi thăm những phố nghề và phố thương mại trong khu phố cổ Hà Nội. Mỗi chuyến thường kéo dài từ 1 đến 1,5h. Khách thường lựa chọn xe xích lô để đi thăm phố cổ sau khi xem múa rối nước.

“Hà Nội sẽ không còn gì nếu mất đi phố cổ. Xích lô tạo ra nét văn hoá truyền thống độc đáo cho thành phố. Nói đến phố cổ là nói đến xích lô và ngược lại, nói đến xích lô là nói đến phố cổ”, ông Đỗ Anh Thư, giám đốc công ty TNHH du lịch xích lô Sans Souci nhận xét.

Ông Thư cũng cho biết, khách du lịch từ xa đến Hà Nội cũng có thể hoàn toàn yên tâm về thái độ phục vụ của những người đạp xích lô. Họ có thể giúp hành khách tránh những rủi ro bất ngờ. Đồ đạc của khách nếu để quên trên xe sẽ được trao trả tận tay.

Hiện nay, thành phố có 4 công ty chuyên cung cấp dịch vụ xích lô du lịch là Sans Souci, Huy Phong, khách sạn Métropole và Công ty du lịch văn hoá. Theo thống kê đến tháng 10/2005, Hà Nội có tất cả 276 xe xích lô được cấp phép hoạt động du lịch.

Với 129 xe xích lô “lọng vàng”, công ty Sans Souci hiện vẫn dẫn đầu về loại hình dịch vụ này. 70% khách hàng của công ty đến từ các nước nói tiếng Pháp, 25% từ các nước nói tiếng Anh, 5% còn lại đến từ các nước châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc, Hồng Công, Xinhgapo.

Xích lô Sans Souci đã vinh dự được phục vụ thủ tướng Cộng hoà Séc Milos Zeman, đoàn tuỳ tùng của tổng thống Pháp Jacques Chirac, khách tham dự Hội nghị thượng đỉnh Á-Âu (ASEM 5), một số nhân viên đại sứ quán các nước tại Hà Nội như Pháp, Hà Lan.

Xích lô đã tạo nên một nét văn hoá độc đáo của Hà Nội và những người đạp xích lô là những người tiếp thị du lịch không kém phần quan trọng trong việc giới thiệu hình ảnh của Việt Nam với các bạn bè năm châu. Nhắc đến Hà Nội, khách du lịch thường nghĩ ngay đến phố cổ, còn muốn đi thăm phố cổ, bạn hãy chọn xích lô./.

Nguyễn Tiến Hùng sưu tầm 15:50 24/01/2006

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: