Bai 22: Áo dài Việt Nam qua các thời kỳ

Áo dài Việt Nam qua các thời kỳ
.
(Tổng hợp từ bài viết của tác giả Thùy Mai Dung Nguyen design, bổ sung thêm tư liệu và hình ảnh sưu tầm)

.

Khi nói đến khía cạnh thẩm mỹ, văn hóa và trang phục truyền thống của người Việt Nam, người ta thường nghĩ ngay đến tà áo dài và chiếc nón lá, thật vậy, trải qua từng thời kỳ, từng giai đoạn cùng với những diễn biến của quá trình phát triển lịch sử, tà áo dài Việt Nam tồn tại cùng với thời gian, được xem là trang phục truyền thống mang tính lịch sử lâu đời của người Việt.

.

Áo dài Việt Nam – những chặng đường lịch sử.

Ngược dòng thời gian tìm về cội nguồn, hình ảnh chiếc áo dài Việt với hai tà áo thướt tha trong gió đã được tìm thấy qua các hình khắc trên mặt trống đồng và hiện vật Đông Sơn cách ngày nay hằng nghìn năm (2879.BC-258.BC):

Trang phục Việt cổ thể hiện trên kiếm đồng Đông Sơn.
.

Truyền thuyết kể lại rằng khi cưỡi voi xông trận, Hai Bà Trưng (40-43.AD) đã mặc áo dài hai tà giáp vàng, che lọng vàng. Do tôn kính hai bà, phụ nữ Việt xưa tránh mặc áo hai tà mà thay bằng áo tứ thân.

Theo thời gian, trong khoảng từ thế kỷ 17 đến thế kỷ 19, để có dáng dấp trang trọng và mang vẻ quyền quý hơn, phụ nữ nơi thành thị đã biến tấu kiểu áo ngũ thân từ chiếc áo dài tứ thân nhằm thể hiện sự giàu sang cũng như địa vị xã hội của người phụ nữ. Giống như một quy luật, trang phục cũng đi liền với diễn biến của lịch sử, chiếc áo dài ngũ thân vẫn không thể là điểm dừng của trang phục truyền thống Việt Nam.

Áo dài tứ thân.

.

Trong sách “Relation de la Nouvelle Mission des Péres de la Compagnie de Jesus au Royaume de la Cochinchine”, xuất bản tại Lille năm 1631, giáo sĩ Borri đã tả rõ về cách ăn mặc của người Việt ở đầu thế kỷ 17: “Người ta mặc năm sáu cái áo dài, áo nọ phủ lên áo kia, mỗi cái một màu… Phần dưới thắt lưng của mấy lớp áo ngoài được cắt thành những dải dài. Khi đi lại, các dải này quyện vào nhau trông đẹp mắt…”

Có lẽ giáo sĩ Borri đã hiểu lầm về số lớp áo được người Việt xưa mặc mỗi khi ra ngoài. Thật ra mấy lớp áo bên ngoài bị cắt thành các dải dài bên dưới thắt lưng mà giáo sĩ Borri nhắc đến chỉ là cái xiêm cánh sen, hoặc có nơi gọi là quầy bơi chèo, mà người xưa mặc trước ngực hay dưới thắt lưng bên ngoài áo dài. Xiêm này có ba hoặc bốn lớp dải lụa may chồng lên nhau. Lớp dải trong cùng dài nhất, rồi các lớp bên ngoài ngắn dần. Bức tượng Ngọc Nữ tạc từ thế kỷ 17 ở chùa Dâu, Bắc Ninh, là minh chứng rõ nhất cho cả áo dài, các giải cánh sen, lẫn cách vấn khăn mà giáo sĩ Borri đã mục diện từ bốn thế kỷ trước đây.

Tượng Ngọc Nữ (thế kỷ 17)

Năm 1819, cách ăn mặc của người dân vẫn giống như giáo sĩ Borri đã thấy ở Thuận Quảng từ hơn hai thế kỷ trước đó với quần lụa đen và áo may sát người dài đến mắt cá chân.

Cho đến đầu thế kỷ 20, phần đông áo dài phụ nữ thành thị đều may theo thể năm thân, hay năm tà. Mỗi thân áo trước và sau đều có hai tà, khâu lại với nhau dọc theo sống áo. Thêm vào đó là tà th
ứ năm ở bên phải, trong thân trước. Tay áo may nối phía dưới khuỷu tay vì các loại vải ngày xưa chỉ dệt được rộng nhất là 40cm. Cổ, tay và thân trên áo thường ôm sát người, rồi tà áo may rộng ra từ sườn đến gấu và không chít eo. Gấu áo may võng, vạt rất rộng, trung bình là 80cm. Cổ áo chỉ cao khoảng 2 – 3cm.

Riêng ở miền Bắc khoảng năm 1910 – 1920, phụ nữ thích may thêm một cái khuyết phụ độ 3cm bên phải cổ áo, và cài khuy cổ lệch ra đấy. Cổ áo như thế sẽ hở ra cho quyến rũ hơn và cũng để diện chuỗi hột trang sức nhiều vòng.

Phần nhiều áo dài ngày xưa đều may kép, tức là may có lớp lót. Lớp áo trong cùng thấm mồ hôi, vì thế được may đơn bằng vải mầu trắng để không sợ bị thôi mầu, dễ giặt. Một áo kép mặc kèm với một áo lót đơn ở trong đã thành một bộ áo mớ ba. Quần may rộng vừa phải, với đũng thấp. Thuở đó, phần đông phụ nữ từ Nam ra Bắc đều mặc quần đen với áo dài, trong khi phụ nữ Huế lại chuộng quần trắng. Đặc biệt là giới thượng lưu ở Huế hay mặc loại quần chít ba, nghĩa là dọc hai bên mép ngoài quần được may với ba lần gấp, để khi đi lại quần sẽ xòe rộng thêm.

Trong các thập niên 1930 và 1940, cách may áo dài vẫn không thay đổi nhiều, gấu áo dài thường được may trên mắt cá khoảng 20cm, thường được mặc với quần trắng hoặc đen.

Những cách tân đầu tiên

Một vài nhà tạo mẫu áo dài bắt đầu xuất hiện trong giai đoạn này, nhưng gần như họ chỉ bỏ được phần nối giữa sống áo, vì vải phương Tây dệt được khổ rộng hơn. Tay áo vẫn may nối. Nổi nhất lúc ấy là nhà may Cát Tường ở phố Hàng Da, Hà Nội. Năm 1939 nhà tạo mẫu này tung ra một kiểu áo dài được ông Âu hóa. Áo Le Mur vẫn giữ nguyên phần áo dài may không nối sống bên dưới. Nhưng cổ áo khoét hình trái tim. Có khi áo được gắn thêm cổ bẻ và một cái nơ ở trước cổ. Vai áo may bồng, tay nối ở vai. Khuy áo may dọc trên vai và sườn bên phải. Nhưng kiểu áo này chỉ tồn tại đến khoảng năm 1943.

Thiếu nữ Hà Nội xưa với áo dài Lemur
.

Đến khoảng năm 1950, sườn áo dài bắt đầu được may có eo. Các thợ may lúc đó đã khôn khéo cắt áo lượn theo thân người. Thân áo sau rộng hơn thân áo trước, để áo ôm theo thân dáng mà không cần chít eo. Vạt áo cắt hẹp hơn. Thân áo trong được cắt ngắn dần từ giai đoạn này. Cổ áo bắt đầu cao lên, trong khi gấu được hạ thấp xuống.

Áo dài được thay đổi nhiều nhất trong thập kỷ 60, áo dài bắt đầu được may chít eo, eo áo cắt cao lên. Gấu áo lúc này cắt thẳng ngang và may dài gần đến mắt cá chân. Nhiều người sau đó còn may áo dài với cổ khoét tròn. Đến gần cuối thập kỷ 60, áo dài mini trở thành thời thượng. Vạt áo may hẹp và ngắn, có khi đến đầu gối, áo may rộng hơn, không chít eo nữa, nhưng vẫn giữ đường lượn theo thân thể. Cổ áo thấp xuống còn 3cm. Tay áo cũng được may rộng ra. Đặc biệt trong khoảng thời gian này, vai áo dài bắt đầu được cắt lối raglan để ngực và tay áo ôm hơn, nhăn ít, mà lại đỡ tốn vải. Tay áo được nối với thân từ chéo vai. Quần may rất dài với gấu rộng đến 60cm và nhiều khi được lót hai ba lớp. Đến những năm 90, áo dài đã trở lại, cầu kỳ hơn, thanh nhã hơn và bắt đầu được bạn bè Quốc Tế nghĩ tới như là một biểu tượng của người phụ nữ Việt Nam.

(Doremon360 tổng hợp từ bài viết của tác giả Thùy Mai Dung Nguyen design, bổ sung thêm tư liệu và hình ảnh sưu tầm)

.

Phục lục : Một vài hình ảnh áo dài Việt Nam xưa và nay:

free counters

25 Responses

  1. Phải công nhận áo dài VN ko thay đổi nhiều lắm, nhất là kiểu tay áo bó lại chứ ko phải tay thụng như của TQ. Theo các bức ảnh trên thì tôi nghĩ, chỉ có dân Huế và dân trong Nam họ mới mặc áo dài có tay áo hơi thụng vì bị chịu ảnh hưởng nhiều từ cách ăn mặc của nhà Nguyễn.

  2. Chiếc áo truyền thống có bề dày lịch sử thật đáng tự hào! Xem những tấm hình chụp hồi Việt Nam gia nhập WTO thấy một niềm vui khó tả…

  3. Áo dài Việt Nam một trong những trang phục truyền thống quyến rũ nhất của người phụ nữ Việt Nam. Thêm một tư liệu qúy khẳng định áo dài Việt Nam có quá trình lịch sử đáng tự hào.

  4. blog của Mon hay quá!!mình cũng mún làm quen với bạn. thực sự là mình rất mún vẽ 1 bộ truyện về Vn…có j` mình xin tư liệu của bạn nha ^^ bạn sinh năm bao nhiu vậy

  5. ui, lau lam rui, tu khi len DH chang con dc mac ao dai den lop, xem blog doremon, lam jery nho thoi pho thong qua di ^^

  6. Mỗi lần cm blog cho Mon là phải khó khăn lắm mới cm dc đấy. NHưng như vậy chứng tỏ entry của Mon có giá trị lắm đấy ^_^. Nhớ áo dài ghê, lâu rùi ko mặc😦

  7. Mỗi lần cm blog cho Mon là phải khó khăn lắm mới cm dc đấy. NHưng như vậy chứng tỏ entry của Mon có giá trị lắm đấy ^_^. Nhớ áo dài ghê, lâu rùi ko mặc😦

  8. @Queenbee : Sorry em, Yahoo dạo này “trục trặc kỹ thuật” hay sao ấy em ah.

    @All : Thank you !

  9. Kieu ao dai cua thieu nu Sai Gon xua nhin ngo qua, ca kieu toc nua, trong giong ba Tay, hi hi.

  10. ok, áo dài đẹp thật ! ai mặc cũng đẹp. tui thích áo dài theo phong cách của Nam Phuơng Hoàng hậu, thỉnh thoảng có ngày lễ phải mặc áo dài cũng thấy tự hào lắm, thấy mọi người nhìn mình và nữ tính dịu dàng hẳn…hic!

  11. Xin cam on Doremon nhieu lam…mot tai lieu vo cung quy gia… Anguyet ap u mot entry ve chiec ao dai truyen thong,dan toc nhung chua du tu lieu,ko co thoi gian…ANugyet xin duoc coppy ve Blog minh lam tai lieu…. xin chan thanh cam on..

  12. Xin cam on Doremon nhieu lam…mot tai lieu vo cung quy gia… Anguyet ap u mot entry ve chiec ao dai truyen thong,dan toc nhung chua du tu lieu,ko co thoi gian…ANugyet xin duoc coppy ve Blog minh lam tai lieu…. xin chan thanh cam on..

  13. áo dài VN là một niềm tự hào đối với mình.
    nói thật là mổi lần mặc áo dài mình cảm thấy mình dịu dàng hơn và xinh hơn 1 chút. hihi.
    cảm ơn ông bà ta !. mình tin giá trị của áo dài sẽ mãi gắn bó với người Việt.
    cảm ơn bạn, blog rất hữu ích.

  14. sao ko co kieu áo dài cua bà Trần Lệ Xuân nhỉ ?

  15. Rat cam on Doremon vi loat bai cua ban, mong doremon som co bai moi….ma nghe noi thang 4-2009 la yahoo360 dong cua doremon o dau nho bao nha

  16. Bài viết này bổ ích cho những ai cần tìm hiểu về lich sử ao dài Việt Nam. Nhưng nhiều đoạn tác giả chỉ phỏng đoán, mình thích bài viêt này nhưng nếu thêm 1 vài minh chưng rõ ràng hoặc bỏ những đoạn phỏng đoan đi thì sẽ hay hơn!

  17. cảm ơn vì những bài viết… tôi luôn ủng hộ bạn!!!

  18. bạn à!mình có thể biết nick chat của bạn được không?nick của mình là bee291184@yahoo.com.rất mong được quen bạn!

  19. http://www.simplevietnam.com/article/view/id/508
    Gửi bạn đường link này, bài viết của bạn thật phong phú về hình ảnh. Rất đáng để tham khảo đấy.Thanks.

  20. Áo dài Việt Nam – Quốc phục của người Việt, đẹp quý phái, kín đáo mà sexy – tôn vinh vẻ đẹp người phụ nữ Việt Nam.

  21. Quên mất, bạn có thể chỉ cho mình áo năm thân được ko? Thú thật, mình mới chỉ nghe tới áo dài tứ thân chưa được biết tới áo 5 thân. Cảm ơn bạn nhiều!

  22. Cho cháu mượn cái Entry này về blog nhé bác …

  23. Lâu không ghé vào blog của anh, anh lại có thêm những bài viết đáng ngạc nhiên. Không ngờ một nhà nghiên cứu lịch sử nghiệp dư lại dày công như vậy. Sau này anh có định tổng hợp và xuất bản thành một quyển sách không? Em rất mong đợi đấy!

  24. Chú ơi, Kim Đồng – Ngọc Nữ là ai chú nhỉ? Chú có biết sự tích về Kim Đồng – Ngọc Nữ không? Tại sao người ta lại dùng từ: một đôi Kim Đồng – Ngọc Nữ để hàm ý đôi lứa xứng đôi vừa lứa? Tại sao Trung Quốc vẫn có những bộ phim nói về Kim Đồng – Ngọc Nữ chú nhỉ? Đó là những điều mà cháu đang thắc mắc đấy chú ạ. Cháu không biết có sự tích nào về Kim Đồng – Ngọc Nữ không chú nhỉ?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: